راهکارهای علمی مقابله با تبعات اقتصادی “حذف ارز ترجیحی” و مدیریت بهینه تغذیه گاوهای شیری

در راستای ارتقای دانش فنی مدیران و بهره‌برداران بخش دامپروری و با هدف بررسی راهکارهای علمی تطبیق با شرایط اقتصادی جدید، نشست تخصصی‌ای با موضوع “بررسی اثرات و چالش‌های پس از حذف ارز ترجیحی و راهکارهای نوین تغذیه در گاوداری‌های شیری” روز گذشته در استودیو برکت ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، در این برنامه یک ساعته، غلامعلی هلاکو، محقق ارشد بخش تحقیقات دام مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان و عبدالحکیم توغدری، عضو هیأت علمی دانشگاه گرگان، به عنوان میهمانان تخصصی حضور داشتند و به ارائه تحلیل‌های فنی و پاسخ به چالش‌های مطرح پرداختند.
آغاز برنامه با تحلیل کلان اقتصادی و ارائه راهکارهای اجرایی:
در ابتدای این گفت‌وگوی تخصصی، غلامعلی هلاکو به تحلیل ابعاد اقتصادی سیاست حذف ارز ترجیحی بر فضای کلی دامپروری کشور پرداخت. ایشان با اشاره به افزایش قابل توجه قیمت نهاده‌های وارداتی از جمله کنسانتره و مکمل‌ها، بر ضرورت مدیریت هوشمند نقدینگی و جریان مالی در واحدهای دامداری تأکید کردند. هلاکو “مدیریت تأمین استراتژیک علوفه” را به عنوان یکی از ارکان اصلی عبور از این بحران عنوان نموده و پیشنهاد مشخص و عملیاتی “اعطای تسهیلات کم‌بهره بلندمدت جهت خرید و ذخیره سازی علوفه با کیفیت” را به نظام بانکی و دستگاه‌های اجرایی مرتبط ارائه دادند. ایشان خاطرنشان کردند که این تسهیلات می‌بایست با سهولت و سرعت در دسترس دامداران قرار گیرد تا از کاهش تراکم گله و افت تولید جلوگیری شود.
تأکید بر مدیریت هزینه و لزوم حضور کارشناس در مزرعه
در ادامه، عبدالحکیم توغدری، عضو هیأت علمی دانشگاه گرگان، با نگاهی دقیق‌تر به شاخص‌های درون‌مزرعه‌ای، موضوع “مدیریت هزینه تمام شده تولید شیر به ازای هر رأس دام” را محور بحث قرار دادند. ایشان بر لزوم بازنگری در الگوی کشت گیاهان علوفه‌ای در استان با اولویت‌دهی به کشت گیاهان پاییزه پر بازده و متحمل به سرما تأکید کردند تا وابستگی به نهاده‌های خارجی و نوسان قیمت آن‌ها کاهش یابد. توغدری یکی از عوامل مهم افزایش هزینه را اتلاف منابع به دلیل برنامه غذایی غیرعلمی دانستند و بر “ضرورت حضور دائمی کارشناسان خبره تغذیه دام در دامداری‌های متوسط و بزرگ” برای محاسبه دقیق جیره، پایش مداوم وضعیت گله و جلوگیری از هزینه‌های اضافی پافشاری نمودند.
تشریح پروتکل‌های فنی مدیریت تغذیه در انواع سیستم‌های پرورشی:
سپس هلاکو بحث را به سمت “اصول و اقدامات فنی ضروری در داخل دامداری” سوق دادند. ایشان با تفکیک دقیق مراحل، به تشریح “مدیریت علمی تغذیه گاو در مراحل مختلف شیردهی، خشکی و آبستنی” پرداختند. روش “خوراک‌دهی بر مبنای جیره کامل آمیخته (TMR)” و مزایای آن از جمله یکنواختی در تغذیه، پیشگیری از انتخاب‌گری دام و ثبات شرایط شکمبه به تفصیل توضیح داده شد. نحوه “طراحی و تهیه عملی این جیره‌ها” با توجه به مواد اولیه موجود در استان نیز آموزش داده شد. همچنین، “استراتژی گروه‌بندی گاوها” بر اساس میزان تولید شیر، سن، وضعیت بدنی و مرحله تولید مثلی به عنوان کلیدی برای افزایش راندمان خوراک و سلامتی گله معرفی شد. هلاکو این پروتکل‌ها را برای دامداری‌های روستایی، نیمه صنعتی و صنعتی به صورت مجزا ارائه کردند.
هشدار درباره بیماری‌های متابولیک و تأکید بر افزایش سهم علوفه:
در بخش میانی برنامه، هلاکو با هشدار جدی درباره عواقب استفاده از جیره‌های نامتعادل، به شیوع “بیماری‌های متابولیک ناشی از مصرف بی‌رویه کنسانتره” اشاره کردند. ایشان “لنگش، اسیدوز زیرکلینیکی و کلینیکی شکمبه، و کتوز” را از جمله تبعات رایج این الگوی غلط عنوان کرده و توضیح دادند که این بیماری‌ها نه تنها باعث رنج دام و کاهش تولید می‌شوند، بلکه به “حذف زودهنگام گاوهای شیری از گله” و تحمیل ضررهای سنگین اقتصادی منجر می‌گردند. ایشان ریشه این مشکل را در “کاهش سلامت و کارایی شکمبه به دلیل پائین بودن pH، تخریب پرزهای شکمبه و کاهش جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید در اثر تغذیه طولانی‌مدت با کنسانتره بالا” دانستند که در نهایت “سطح جذب مواد مغذی در کل دستگاه گوارش”، سودآوری اقتصادی و طول عمر اقتصادی دام را به شدت کاهش می‌دهد. راه حل اصلی از نظر ایشان، “بازنگری اساسی در نسبت علوفه به کنسانتره و افزایش سهم علوفه با کیفیت در جیره” برای بازگرداندن سلامت شکمبه و هضم مؤثر است.
مدیریت گله و حذف گاوهای کم‌بازده:
توغدری در بخش دیگری از سخنان خود، بر “مدیریت حذف گاوهای کم‌بازده” به عنوان یک ابزار اقتصادی مهم تأکید کردند. ایشان توضیح دادند که حفظ گاوهای با تولید پایین، بیمار یا با مشکلات باروری طولانی‌مدت، تنها هزینه خوراک و درمان را افزایش می‌دهد. بنابراین “تعیین معیارهای دقیق برای شناسایی و حذف به موقع این دام‌ها” می‌تواند منابع مالی واحد را برای تغذیه و نگهداری دام‌های پرتولید متمرکز کند. ایشان در ادامه به “برنامه‌ریزی تولید شیر بر اساس پتانسیل ژنتیکی گله و منابع علوفه‌ای موجود” پرداختند و خاطرنشان کردند که تولید بیش از ظرفیت واقعی گله و منابع مزرعه، در درازمدت پایدار نخواهد بود.
راهکارهای عملیاتی برای فرمولاسیون جیره و تامین علوفه پایدار:
در بخش پایانی سخنان خود، هلاکو بر “تهیه جیره‌های متعادل متناسب با نیازهای واقعی دام در هر مرحله” تأکید کرده و لزوم “استفاده از مکمل‌های ویتامینه، معدنی و اسیدهای آمینه ضروری” برای جبران کمبودهای مواد مغذی در علوفه‌های معمول را توضیح دادند. ایشان راهکارهای عملی برای “بهبود قابلیت هضم فیبر موجود در علوفه‌ها” ارائه دادند. در حوزه تولید پایدار، ایشان “کشت گیاهان علوفه‌ای کم‌آب‌بر و متحمل به گرما برای فصل تابستان” مانند ارزن علوفه‌ای، آمارانت و سورگوم علوفه‌ای و نیز “توسعه کشت گیاهان پاییزه مانند تریتیکاله” و “روش کشت مخلوط برای افزایش تولید در واحد سطح و بهبود کیفیت علوفه” را به عنوان استراتژی‌های کلان برای خودکفایی نسبی و کاهش وابستگی پیشنهاد نمودند در جمع‌بندی نهایی، بر لزوم “نگاه سیستمی و یکپارچه به موضوع تغذیه دام” تأکید کردند که در آن “مدیریت مزرعه، مدیریت تغذیه، مدیریت سلامت و مدیریت مالی” به طور هم‌زمان و هماهنگ مورد توجه قرار گیرند.
این نشست تخصصی که با پرسش و پاسخ کارشناسان حاضر در جلسه همراه بود، گامی مؤثر در جهت انتقال یافته‌های تحقیقاتی مرکز و دانشگاه به زبان عملیاتی و کاربردی برای جامعه دامداران و کارشناسان استان برداشت.