انعکاس دومین بخش از سخنان پژوهشگر بخش تحقیقات فنی و مهندسی مرکز تحقیقات و آموزش گلستان در نشست راهکارهاي برون رفت از بحران کم آبي

دومین بخش از سخنان پژوهشگر بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در نشست راهکارهاي برون رفت از بحران کم آبي انعکاس  مناسبی در روزنامه خراسان داشت.

به گزارش روابط عمومي مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، نشست راهکارهاي برون رفت از بحران کم آبي در دفتر سرپرستي روزنامه خراسان در گلستان با حضور متعصصان و مدیران دستگاه های مختلف برگزار شد و دکتر محمداسماعيل اسدي عضو هیات علمی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی این مرکز با ارائه تجربات و نقطه نظرات در این نشست نقش فعالی داشت که بخش ذوم آن به شرح زیر آمده است:
خشکسالي دامنگير گلستان؛
گلستان ايران، بيابان مي شود

چند سالي است که خشکسالي رمق مردم و طبيعت زيباي گلستان را بريده است، مردمي که در 13 سال اخير 10 سال گرم و خشک با کمترين ميزان بارش ها را تجربه کرده اند. از مهر سال گذشته تاکنون شرايط سخت تر از هميشه شده کاهش 28 درصدي بارش ها و افزايش ۳ درجه اي دماي هوا، مشکلات زيادي را براي مردم اين استان به وجود آورده است. آب و هواي گلستان متأثر از تأثيرات اقليمي به سوي خشک شدن پيش مي رود اما سوء مديريت ها بر منابع آبي و رعايت نکرد ن الگوي مصرف در ساير بخش ها به ويژه کشاورزي، گلستان را با چالش هاي زيادي مواجه کرده است. محروم کردن گلستان از داشتن صنعت در دولت هاي گذشته موجب شد تمام اتکاي گلستاني ها بر روي کشاورزي باشد، امري که تهديدي جدي براي منابع آبي به شمار مي رود. براساس آمارها 98 درصد منابع آب زيرزميني استان در حال استحصال است که بيش از 80 درصد آن به مصرف کشاورزي با راندمان 35 تا 40 درصد مي رسد. زين پس ديگر نبايد مردم استان هاي کويري کشور، به آب و هوا و طبيعت گلستان غبطه بخورند چون ديري نيست که گلستان ايران، تبديل به بيابان شود. همگان به خاطر دارند ديار سرسبز گلستان، هر روز ميزبان مهاجراني از اقصي نقاط کشور بوده و البته با وجود خشکسالي هاي مکرر اين اتفاق مدام در حال تکرار بوده و هست و هنوز موج مهاجرت ها به اين استان متوقف نشده، اين امر فشار را بر بدنه آبي گلستان افزايش داده به نحوي که سرانه آب در اين استان کمتر از ميانگين کشوري است.
بارش ها 28 درصد کاهش يافته است
در سال آبي جاري بنا به گفته مديرکل هواشناسي، گلستان به همراه استان هاي فارس، بوشهر و هرمزگان جزو 4 استان درگير با خشکسالي شديد بوده هرچند که برخي از پارامترها نشان مي دهد که گلستان در رأس اين فهرست قرار دارد.
امسال افزايش دما در اين استان مردم را کلافه کرده بود، به نحوي که در برخي از روزهاي خرداد و مرداد دماي هوا از 47 و 50 درجه فراتر رفت تا جايي که به گفته کارشناسان، اين اتفاق در 70 سال گذشته در اين استان بي سابقه بوده است.
محمدرضا رضوي به کاهش بارش و افزايش دما و طول دوره گرمايي در استان اشاره مي کند و به خراسان مي گويد: «دماي هوا در استان نسبت به نرمال و حتي سال گذشته 3 درجه افزايش و بارش ها نيز 28 درصد در مقايسه با مدت مشابه سال قبل، کاهش را نشان مي دهد».
خشکسالي که امسال وارد يازدهمين سال آن شده ايم، منابع طبيعي و گونه هاي گياهي و جانوري استان را نيز به شدت تحت تأثير قرار داده و در ارتفاعات درختان دچار خزان زودرس شده اند. مديرکل هواشناسي استان معتقد است، شرايط استان، مانند نگه داشتن شيشه در کنار سنگ، بسيار سخت و خطرناک بوده و حتي نسبت به محيط زيست استان هاي همجوار مانند مازندران آسيب پذيرتر است.
تدوام شرايط خشکي طي سال هاي اخير و پيش بيني هاي بلندمدت نشان مي دهد که گلستان سال هاي سخت تري را تجربه خواهد کرد. رضوي در اين باره اذعان کرد: « ديگر نبايد در مورد خشکسالي در اين استان بحث کرد چراکه اين شرايط نشانگر اين است که اقليم استان به سمت خشک شدن حرکت مي کند و خشکي تبديل به ويژگي و صفت اين استان خواهد شد».
مراکز علمي و دانشگاهي بايد به دنبال راه حل هاي اساسي براي سازگاري و کم کردن اثرات ناشي از اين پديده باشند. بنابراين بايد «طرح جامع خشکسالي در کشور» تهيه و اجرايي شود. بنابر آنچه که مسئولان مازندراني اعلام کرده اند 90 درصد از آب هاي سطحي اين استان بدون استفاده به درياي خزر مي ريزد با طرح مديريت جامع، براي کم کردن اين اثرات مي توان به انتقال بين حوزه اي آب هم فکر کرد.
نوار باريک جنگل هاي هيرکاني در حاشيه جنوبي اين استان هم از خشکسالي در امان نبوده و نيستند و اين روزها حال و روز خوشي ندارند، تا جايي که مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري استان مهم ترين تهديد جنگل هاي استان را خشکسالي و وجود دام در اين عرصه ها بر مي شمارد.
خشکسالي ، چالش جديد منابع طبيعي
معاون آبخيزداري اين اداره کل هم از خزان زودرس و خشکيدگي درختان در عرصه هاي جنگلي سخن مي گويد و تأکيد مي کند: « در جنگل هاي استان آثار خشکي، خزان زودرس و خشکيدگي برخي از گونه هاي گياهي مانند توسکا به وضوح قابل مشاهده است و برخي ديگر از گونه ها نيز در معرض خشک شدن قرار دارند».
جنگل هاي استان طي سال هاي اخير به دليل وجود دام و وقوع حريق هاي متعدد، به شدت تهديد مي شد اما چند سالي است که خشکي هم به اين چالش ها اضافه شده است.
عبدالرحيم لطفي با بيان اينکه ريزگردها تنها در منطقه دشت و شمال و شرق اتفاق نمي افتد، خاطرنشان مي کند:« در بالادست حوزه گاليکش و اوغان به راحتي مي توان ريزگردها و اثراتي که بر جاي گذاشته است را مشاهده کرد، در ارتفاعات مينودشت و در محدوده روستاي ترسه تپه هاي شني مانند آنچه در بيابان ها وجود دارد، ايجاد شده و درختان سيب و گلابي که توسط مردم کشت شده بود زير خروارها شن و ماسه مدفون شده است».
به گفته وي، تنها راه حل ممکن استفاده از گونه هاي گياهي مقاوم در برابر خشکي و شوري خاک است و امسال هم قرار است در مناطق بالادست و جاهايي که خشک شده تشتک و بانکت گذاري انجام تا جلوي هدر رفت آب گرفته شود.
معاون آبخيزداري منابع طبيعي استان بر تهيه و تدوين برنامه هاي بلندمدت در اين بخش تأکيد مي کند و مي گويد: « بايد گونه هاي مقاوم به خشکي به ويژه براي کشت در مراتع شمالي استان، شناسايي و علاوه بر حفظ پوشش گياهي، سطح جنگل ها نيز توسعه پيدا کند».
وجود بيش از 110 هزار هکتار زمين شيبدار در استان نيز مي تواند هم فرصت و هم يک تهديد جدي باشد. فرسايش شديد خاک و از بين رفتن پوشش گياهي و تخريب اين مناطق به وسيله دام ها، اين اراضي را مستعد خشکي قرار داده هرچند با مديريت صحيح و تبديل اراضي کشاورزي به باغات مي توان جلوي اين اتفاق را گرفت.
هر چقدر هم در حوزه منابع طبيعي و استفاده از گونه هاي مقاوم در برابر خشکي کار شود، تا زماني که مديريت مصرف آب در بخش کشاورزي که بزرگترين مصرف کننده در استان است، اعمال نشود شرايط تغيير نخواهد کرد.
سدها تبديل به حوضچه هاي تبخير شده اند
عضو هيئت علمي مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي استان سوء مديريت بر منابع آبي و رشد نامتعادل جمعيت را دليل اصلي بحران کم آبي در اين استان مي داند و مي گويد: « در اين استان کمبود منابع آبي وجود ندارد اما در عين حال نياز آبي افزايش پيدا کرده، سوء مديريت منابع آبي به همراه سد سازي هاي بي برنامه موجب خشکي درياچه ها و تالاب ها شده است».
محمد اسماعيل اسدي اشاره اي هم به کاهش سرانه آب با توجه به رشد نامتوازن جمعيت در اين استان کرده و مي افزايد: در سال 35 سرانه مصرف آب براي هر نفر در کشور 7 هزار مترمکعب بوده و در سال 80 اين سرانه به هزار و 800 مترمکعب کاهش يافته است. برهمين اساس با افزايش جمعيت کشور به 100 ميليون نفر در سال 1400، اين سرانه به هزار و 300 مترمکعب مي رسد و در سال 1410 به کمتر از هزار مترمکعب خواهد رسيد».
وي يکي از تهديدات جدي خشکسالي بر محيط زيست را خشک شدن تالاب هاي بين المللي استان مي داند و تصريح مي کند: سدسازي هاي بي رويه در منطقه موجب به وجود آمدن اين مشکلات شده اما متأسفانه هنوز از عملکرد گذشته درس نگرفته ايم، در حال حاضر تالاب هاي بين المللي خشک شده اند و علاوه براينکه منشاء ريزگردها هستند، تبديل به منبع ريزنمک ها خواهند شد.
بهره برداري بي رويه از منابع آبي موجب افت شديد سطح آب هاي زيرزميني شده است، به گفته اين محقق و بنا به آمارهاي شرکت آب منطقه اي استان، بيش از 38 هزار حلقه چاه در استان وجود دارد که بالغ بر 16 هزار حلقه آن غيرمجاز است و براساس آمارهاي موجود سالانه 163 ميليون مترمکعب آب از اين چاه ها برداشت مي شود.
اسدي بروز اين بحران در استان را متأثر از فعاليت هاي نامناسب در اين حوزه برمي شمارد و تأکيد مي کند: اينکه بخواهيم همه مشکلات را بر گردن تغييرات اقليمي بيندازيم فرار به جلو از سوي مسئولان است. متأسفانه در تمام اين سال ها بر مديريت عرضه کار کرده ايم در حالي که مي بايست بر روي مديريت مصرف متمرکز مي شديم.
وي سدهاي استان را حوضچه هاي تبخير مي داند و مي گويد: « تبخير آب در استان بسيار بالاست و سدهايي که ساخته شده تنها حوضچه هاي تبخير هستند در حالي که آب روان تبخير کمتري دارد، اين اتفاق موجب نابودي محيط زيست منطقه شده است».