برگزاری سخنرانی تخصصی اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار با هدف تبیین دستاوردهای علمی در مدیریت منابع آب

سخنرانی علمی تخصصی اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار در تاریخ ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ با ارائه علیرضا کیانی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، و با حضور پژوهشگران و کارشناسان حوزه آب و خاک از سراسر کشور برگزار شد.
به گزارش روابط‌عمومی و امور بین‌الملل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، این نشست وبیناری با هدف تبیین آخرین دستاوردهای علمی و مرور مباحث جهانی پیرامون اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار برگزار شد؛ موضوعی که طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مباحث علمی در حوزه مدیریت منابع آب کشاورزی تبدیل شده است.
علیرضا کیانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به افزایش انتشار گزارش‌ها و مقالات علمی در دو دهه اخیر اظهار کرد که بخش قابل توجهی از این مطالعات، این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار در مقیاس حوضه‌های آبریز، الزاماً به صرفه‌جویی منابع آب منجر می‌شود یا خیر.
وی افزود: پیام مشترک بسیاری از این مطالعات آن است که افزایش راندمان آبیاری در سطح مزرعه، به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش برداشت آب در مقیاس حوضه آبریز نیست.
کیانی خاطرنشان ساخت؛ همین موضوع موجب شده است که بحث درباره اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار به یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی در مدیریت آب کشاورزی تبدیل شود.
کیانی با تشریح تفاوت میان صرفه‌جویی در مقیاس مزرعه و حوضه آبریز، اشاره کرد و افزود؛ بسیاری از اختلاف‌نظرها ناشی از خلط این دو سطح تحلیل است، زیرا کاهش مصرف آب در مزرعه، لزوماً به معنای کاهش برداشت آب در کل حوضه آبریز نیست.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گلستان سپس آخرین آمارهای جهانی و ملی توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار را ارائه کرد و با استناد به گزارش‌های معتبر بین‌المللی اظهار داشت؛ روند توسعه این سامانه‌ها همچنان در بسیاری از کشورهای جهان ادامه دارد.
کیانی گفت؛ کشورهای توسعه‌یافته سهم بیشتری از اراضی آبی خود را به سامانه‌های نوین آبیاری اختصاص داده‌اند و این موضوع نشان می‌دهد که این فناوری همچنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتقای بهره‌وری آب و افزایش کارایی تولید در کشاورزی به شمار می‌رود.
در ادامه نشست، کیانی روند شکل‌گیری جریان‌های انتقادی نسبت به سامانه‌های آبیاری تحت فشار را تشریح کرد و گفت: بخش عمده این نقدها از ابتدای دهه ۲۰۰۰ میلادی و توسط هیدرولوژیست‌ها و اقتصاددانان مطرح شده است.
وی همچنین توضیح داد که پدیده اثر برگشتی باعث می‌شود بخشی از آب صرفه‌جویی شده در مزرعه در اثر نوسازی آبیاری، به دلیل توسعه سطح زیرکشت، کشت گیاهان پرآب بر یا افزایش شدت کشت، مجدداً مصرف شود و در نتیجه صرفه‌جویی مورد انتظار در مقیاس حوضه تحقق نیابد.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گلستان با تأکید بر ضرورت تفکیک میان کارکرد ذاتی فناوری و پیامدهای مدیریتی آن اظهار داشت: مهم‌ترین چارچوب علمی برای تحلیل اختلاف دیدگاه میان موافقان و منتقدان سامانه‌های آبیاری تحت فشار، تفکیک میان عملکرد فنی فناوری و پیامدهای نهادی، اقتصادی و تغییر رفتار بهره¬برداران است.
کیانی بر این نکته تأکید کرد که توسعه این سامانه‌ها باید هم‌زمان با اصلاح نظام حکمرانی آب، مدیریت تقاضا، پایش برداشت‌ها و طراحی مشوق‌های اقتصادی مناسب دنبال شود تا اهداف کلان حفاظت از منابع آب محقق گردد.
در پایان این نشست، حاضران با طرح پرسش‌ها و تبادل نظر، بر ضرورت استمرار چنین برنامه‌هایی برای انتقال یافته‌های روز پژوهشی به مدیران و سیاست‌گذاران حوزه آب و کشاورزی کشور تأکید کردند.
گفتنی است سرفصل‌های اصلی این نشست شامل چارچوب مفهومی صرفه‌جویی آب، وضعیت توسعه سامانه‌های آبیاری در ایران و جهان، بررسی دیدگاه‌های منتقدان، پارادوکس راندمان، پدیده اثر برگشتی (Rebound Effect) و ارائه پیشنهادهای سیاستی بود.