جنگل‌کاری در مرز شوری و خشکی؛ تجربه‌ای متفاوت از احیای اراضی ساحلی بندرگز با مشارکت بخش خصوصی

در راستای بررسی ظرفیت‌های علمی و فنی جنگل‌کاری در اراضی شور و کم‌بازده ساحلی، سعید شعبانی و آیدینگ کرنژادی، اعضای هیات علمی بخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز، از طرح جنگل‌کاری اکالیپتوس در اراضی ساحلی شهرستان بندرگز بازدید کردند.
به گزارش روابط‌عمومی و امور بین‌الملل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سعید شعبانی در جریان این بازدید با اشاره به شرایط دشوار رویشی عرصه اظهار کرد: این طرح در محیطی در حال اجراست که شوری شدید خاک، تابش و گرمای زیاد، کمبود آب شیرین و بادهای شدید، استقرار و حفظ نهال را با چالش جدی مواجه کرده است؛ با این وجود، استمرار فعالیت بهره‌بردار از زمستان سال ۱۴۰۳، انجام چندین مرحله واکاری و ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز نشان می‌دهد که این عرصه، در صورت مدیریت علمی، می‌تواند به نمونه‌ای قابل توجه از امکان توسعه پوشش درختی در اراضی شور و کم‌بازده تبدیل شود.
وی افزود: استفاده از آب نامتعارف حاصل از تصفیه فاضلاب شهری برای آبیاری، تولید حدود ۲۵ هزار اصله نهال در داخل عرصه و تداوم عملیات نگهداری، از جمله اقداماتی است که در این طرح توجه ویژه‌ای را به خود جلب می‌کند.
وی تأکید کرد: یکی از یافته‌های مهم این بازدید، نقش پوشش طبیعی موجود در عرصه، از جمله گز، سالیکورنیا و سایر گونه‌های شورپسند، در استقرار نهال‌های اکالیپتوس است. این پوشش نه‌تنها در حفظ رطوبت خاک و تعدیل تابش و دمای محیط پیرامون نهال مؤثر بوده، بلکه با کاهش اثر باد، عملاً نقش یک پرستار گیاهی را برای نهال‌های جوان ایفا کرده است.
شعبانی ادامه داد؛ این مشاهده می‌تواند مبنای یک رویکرد متفاوت در جنگل‌کاری اراضی شور باشد؛ رویکردی که به جای حذف کامل پوشش طبیعی، از ظرفیت آن برای ایجاد شرایط مناسب‌تر استقرار نهال استفاده کند.
در ادامه، آیدینگ کرنژادی با اشاره به ابعاد اقتصادی و اجتماعی این طرح خاطرنشان کرد: اجرای این پروژه علاوه بر ایجاد پوشش درختی در یک عرصه دشوار، ظرفیت قابل توجهی برای اشتغال و مشارکت اقتصادی در منطقه ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که در مرحله اولیه کاشت حدود ۱۷۰۰ نفر نیروی کار به‌کار گرفته شدند و در حال حاضر نیز حدود ۲۵ نفر به‌صورت مستمر در عرصه فعالیت دارند.
وی افزود: تداوم چنین سرمایه‌گذاری‌هایی در اراضی کم‌بازده، زمانی می‌تواند به الگویی موفق تبدیل شود که همزمان با حمایت و همراهی دستگاه متولی عرصه، پایش علمی آب، خاک، زنده‌مانی و رشد نهال‌ها نیز انجام شود.
کرنژادی تصریح کرد: آنچه این تجربه را متمایز می‌کند، تلاش برای ایجاد یک توده درختی در شرایطی است که بسیاری از محدودیت‌های طبیعی و زیرساختی همزمان وجود دارند. از این منظر، عرصه بندرگز می‌تواند در صورت تداوم پایش‌های علمی، به یک پایلوت کاربردی برای ارزیابی جنگل‌کاری اراضی شور ساحلی با استفاده از آب نامتعارف تبدیل شود و نتایج آن در تصمیم‌گیری برای توسعه چنین طرح‌هایی در سایر مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
تجربه این طرح نشان می‌دهد که با وجود دشواری‌های طبیعی، محدودیت زیرساختی و هزینه‌های بالای استقرار، می‌توان با اتکا به مشارکت بخش خصوصی، ظرفیت‌های طبیعی موجود و دانش فنی، مسیر تازه‌ای برای احیای اراضی کم‌بازده و توسعه پوشش درختی ایجاد کرد. در این میان، همراهی و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان در فراهم کردن بستر واگذاری و اجرای طرح، در کنار تداوم همکاری میان منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و بهره‌بردار، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، ارتقای کیفیت فنی طرح و حرکت آن از یک تجربه منفرد به الگویی قابل توسعه برای مدیریت و احیای اراضی شور ساحلی باشد.