حضور روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش گلستان در آیین رونمایی از آخرین کتاب پروفسور معتمدنژاد با عنوان «حقوق مطبوعات»

مسول روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان در آیین رونمایی از آخرین کتاب پروفسور کاظم معتمدنژاد با عنوان جلد دوم کتاب «حقوق مطبوعات» که با حضور حسین انتظامی – معاون امور مطبوعاتی وزارت ارشاد -، حسام‌الدین آشنا – مشاور رسانه‌ای رییس‌جمهور – تعدادی از اساتید ارتباطات، اصحاب روابط عمومی دستگاه های مختلف و و روزنامه‌نگاران در بیست و دومین نمایشگاه مطبوعات و رسانه ها در مصلی تهران برگزار شد حضور یافت.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، آیین رونمایی از کتاب زنده یاد دکتر کاظم معتمدنژاد به همت دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها با سخنرانی هادی خانیکی عضو هیئت علمی دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، مهدی محسنیان راد عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق و حسام الدین آشنا مشاور فرهنگی رئیس جمهور و گیتا علی‌آبادی در تالار رسانه‌های خارجی واقع در مصلی تهران برگزار شد .
دکتر مهدی محسنیان راد عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در ابتدای سخنان خود در آئین رونمایی از کتاب زنده‌یاد دکتر کاظم معتمدنژاد به بیان تاریخچه‌ای از کتاب‌ها پرداخت و گفت: اگر فاصله اولین تا آخرین کتاب ایشان را بررسی کنیم، می‌توانیم تاریخچه انتشار این آثار را در سه گروه معرفی کنیم، دوره اول از سال 50 تا 56 چهار کتاب منتشر شد، در دوره دوم از سال 57 تا 78 هیچ کتابی منتشر نشد و دوره سوم از سال 79 تا 90 هم یازده کتاب منتشر شد.
محسنیان راد در معرفی دوره اول کتاب های معتمدنژاد بیان کرد: نخستین کتاب «روزنامه‌نگاری» است که در سال 1350 مننتشر شد و پس از گذشت هشت سال از چاپ اول، در شرایطی که دانشکده منحل ‌شد، این کتاب به چاپ دوم‌رسید. در سال 1353 نیز کتاب «تحلیل محتوای برنامه‌های رادیو ایران» منتشر شد. در سال 55 نیز کتاب «وسایل ارتباط جمعی» به چاپ رسید .
دوره دوم
او در توضیح دوره دوم گفت: دوره 22 ساله سکوت، دو سال آخر دهه 1350 را شامل می شود که آموزش عالی ارتباطات با انحلال دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی لطمه‌ای جبران ناپذیر خورد. دکتر معتمدنژاد در بخشی از دهه 1360 در فرانسه به سر برد، به صورت حق التدریسی در یکی از دانشگاه‌های پاریس تدریس ‌کرد و روزهایی که کلاس نداشت، در کتابخانه‌مشغول فیش‌برداری برای تألیف کتاب به زبان فرانسه درباره رسانه‌ها در جهان سوم بود. کتابی که هرگز تمام نشد و ناشر فرانسوی نیز بتدریج از انتشار آن منصرف شد .
او ادامه داد: پس از جنگ تحمیلی دکتر معتمدنژاد در اثر مشاهده اوضاع آشفته رسانه‌ها در کشور و دور شدن دست اندرکاران خلق پیام‌های رسانه‌ای از دومین آرمان سه گانه دوران انقلاب اسلامی (استقلال ، آزادی، جمهوری اسلامی)، به جای نگارش جلد دوم کتاب وسایل ارتباط جمعی که در 1356 قول آن را به دانشجویان خود داده بود، طرحی جامع را به شورای مرکز مطالعات و تحقیقات تازه تأسیس رسانه‌ها آورد. توجه به تحکیم حاکمیت قانون برای حفظ و حراست آزادی مطبوعات و وسایل ارتباط جمعی یکی از بندهای آن بود. همین بند، انگیزه او برای تالیف کتابی درباره حقوق مطبوعات شد که 10 سال بعد و در آغاز دوره سوم منتشر شد .
دوره سوم
محسنیان‌راد توضیح داد: سال 1379، چهارمین کتاب با نام دکتر معتمد نژاد یعنی «حقوق مطبوعات؛ بررسی تطبیقی مبانی حقوقی آزادی مطبوعات و مقررات» در 441 صفحه و جلد دوم آن پس از 10 عنوان کتاب دیگر، در سومین سال درگذشت او در سال 1395 منتشر شد. او در پیش گفتار نوشت اندیشه انتشار چنین کتابی را از سال ها پیش و هنگامی در ذهن داشته که یک طرح آرمانی را برای خود تعریف کرده بود تا مجموعه‌ای چند جلدی به عنوان حقوق ارتباطات منتشر کند .
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق ادامه داد: اگر حجم کتاب‌های دوره سوم را از نظر موضوع تقسیم‌بندی کنیم، خواهیم دید 49 درصد آنها در پنج عنوان مربوط به حقوق ارتباطات به طور عام هستند و 26 درصد ارتباطات بین الملل با دو عنوان، 19 درصد جامعه اطلاعاتی و فقط کمتر از یک درصد درباره موضوعاتی هستند که در واقع می توانست مکمل کتاب های دوره اول باشد. تصور می شود این یک تمایل شخصی نبوده بلکه یک فشار ذهنی برای پر کردن خلاء چیزی بود که او از سال 1357 تا پایان عمرش حس می کرد. شاهد این ادعا انتشار جلد یکم کتاب «تکنولوژی های نوین ارتباطی» در 311 صفحه در سال 1387 است. وقتی کتاب را ورق می زنیم، احساس می کنیم این اثر، جلد اول از یک کتاب ده جلدی است که نویسنده این جلد را در سال ها پیش نوشته و قصد دارد ادامه دهد. زیرا از اختراع تلگرام شروع و به سال های بعد و اختراع رادیو ختم می شد .
آخرین کتاب
او در معرفی آخرین کتاب دکتر معتمدنژاد اظهار داشت: جلد دوم کتاب حقوق مطبوعات 21 سال پیش منتشر شده بود. کتابی که این بار دو اسم دارد و نام دکتر رویا معتمدنژاد در کنار نام پدر نوشته شده است. این که چرا این چنین زمان طولانی طی شده، نیاز به بررسی زندگی نامه او دارد. «کتاب حقوق مطبوعات: فضای عمومی مطلوب برای توسعه مطبوعات و دیگر رسانه ها» از جمله کتاب هایی بود که در سال 1391 برای چاپ به انتشارات سپرده شده بود. وقتی برای بازبینی و ویرایش آخر به دست پدر رسید، در بستر بیماری بودند و دیگر مجالی نبود .
محسنیان راد ادامه داد: فرزند دکتر معتمدنژاد در نوشته‌های خود به نوعی دغدغه‌های پدر از نگارش مجموعه کتاب‌های مرتبط با حقوق ارتباطات را گاه کمی پوشیده بیان کرده و نوشته است؛ ایجاد فضای عمومی مطلوب برای فعالیت‌های رسانه‌ای از جمله مطبوعاتی از دغدغه‌های همیشگی پدر بود. در آخرین سال های زندگی بخصوص در این مورد او از مدافعان سرسخت آزادی مطبوعات و دیگر رسانه‌ها بود. حضور پدر در همایش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از جمله در چارچوب یونسکو موجب شده بود که به استانداردهای بین‌المللی از جمله آزادی یاد شده وقوف پیدا کند. او متخصص حقوق بشر نیز بود. از دیگر سو با توجه به تجربه در حرفه روزنامه نگاری به اهمیت جایگاه روزنامه نگاران در جوامع و لزوم حمایت هر چه بیشتر از جان، مال و آزادی بیان آنها تاکید فراوان داشت .
او ادامه داد: زنده یاد معتمدنژاد قطعا وجود دموکراسی و دولت قانونمند را از پیش شرط های ضروری برای شکل گیری فضای عمومی مطلوب برای فعالیت‌های رسانه‌ای و مطبوعاتی می‌دانست. زیرا تنها در این صورت است که رسانه‌ها موفق می‌شوند نقش نگهبانی از حقوق مردم را ایفا کنند. پدر در این راه همواره به موضوع توسعه به ویژه بر نقش آزادی مطبوعات تکیه و بر استقلال رسانه‌ها، روزنامه نگاری آزادی، حق دسترسی آزاد به اطلاعات، برخورداری همگان از تکنولوژی های نوین اطلاعات و ارتباطات را از راهکارهای مهم در تحقق توسعه پایدار می دانست.
محسنیان راد با اشاره به جلد دوم کتاب دکتر معتمدنژاد گفت: جلد دوم کتاب حقوق مطبوعات یک مقدمه طولانی 69 صفحه‌ای بیش از یک پنجم حجم کتاب را در بر گرفته است. از این مقدمه می‌توان برداشت کرد که ایران هم در همان مسیری است که ابتدا اروپا و سپس آمریکای شمالی کمتر از یک قرن پیش آن را پشت سر گذاشته‌اند و ما هنوز در مسیرهای مشابه چند قرن پیش آنها سرگردانیم .
در ادامه، هادی خانیکی درباره معتمدنژاد و کتابش گفت: «نکته اولی که لازم است به آن اشاره کنم توجه ایشمندانه معتمدنژاد به عرصه مطبوعات است، او از راه حقوق وارد عرصه مطبوعات شد و به تاسیس یک مدرسه عالی در این عرصه پرداخت. نکته دوم اینکه او به چارچوب مفهومی مسایل توجه داشت و نکته سوم هم نگاه تاریخی او بود. جلد دوم این کتاب بازهم بر اهمیت حقوق و ساز و کارهای آن توجه دارد. او بعد از مقدمه مفصل خود، چهار فصل در این کتاب آورده است، به درستی دغدغه‌های معتمدنژاد با عنوان‌های هر فصل این کتاب منطبق است. او در فصل اول به نحوه اداره و فعالیت مطبوعات می‌پردازد، در فصل دوم تاکید بر نظام آزادی گرایی مطبوعات دارد، در فصل سوم تکیه بر غیر جزایی شدن جرایم مطبوعاتی دارد و در فصل آخر هم تاکید بر تشکیل هیئت منصفه دارد.»
این استاد دانشگاه درخصوص هیئت منصفه دادگاه‌های مطبوعات توضیح داد: «هیئت منصفه اگر درست انتخاب شود و به فضای کار خود مسلط باشد می‌تواند نقش موثری در تفهیم مسئله جرم داشته باشد و به قاضی کمک کند. هنوز وضعیت مطالعات حقوق مطبوعات خوب و کافی نیست و امیدوارم بتوانیم در این زمینه شاهد گشایش‌هایی باشیم.»
در نظام جامع رسانه‌ای از نظریات دکتر معتمدنژاد کوتاه نیاییم
حسام‌الدين آشنا، مشاور فرهنگي رئيس جمهور در آيين رونمايي از كتاب دكتر معتمدنژاد گفت: از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و معاونت محترم درخواست مي‌كنم در بحث قانون جامع رسانه‌ها و نظام جامع رسانه‌اي به عنوان يك دانشجوي قديمي يك قدم از نظريات دكتر معتمدنژاد كوتاه نياييد و پيشاپيش قبل از مرگ خودكشي نكنيد.
به گزارش شفقنا رسانه، آشنا در ابتداي اين مراسم بيان كرد: دكتر معتمدنژاد از معدود استادان علوم انساني و حقوق مطبوعات كشور بود كه برنامه پژوهشي مخصوصي داشت. كساني كه داراي برنامه پژوهشي در زندگي آكادميك خود نيستند، دچار مشكلات فراواني مي شوند. اما اگر همزمان با كار آموزشي به پژوهش هم بپردازند، در صورت محروم شدن از آموزش، مي‌توانند كار پژوهشي كنند. بنابراين اگر بعد از 22 سال شروع به چاپ كتاب كنند، محصولات مؤثرتري را به جامعه ارائه مي‌دهند.
او ادامه داد: پژوهش ارتباطات در كشور ما چه از لحاظ روشي و چه از لحاظ نظري مديون دكتر كاظم معتمدنژاد است. او برنامه آموزشي خاص خود را داشت و بنيانگذار بسياري از دستگاه هاي تخصصي در حوزه هاي مختلف ارتباطات بود. داشتن برنامه آموزشي مي تواند به معناي دقيق تري هم ارجاع داشته باشد و آن تلاش براي شناسايي، سرمايه‌گذاري و پرورش دانشجوياني بود كه قرار است استاد شوند.
مشاور فرهنگي رئيس جمهور با بيان اين كه همه استادان ارتباطات در برنامه آموزشي معتمدنژاد جا داشتند، گفت: دكتر به هر كسي حوزه‌اي پيشنهاد داده بود تا در آن حوزه متمركز شود و اين افراد را به تدريج رشد داده‌اند. امروزه بخش مهمي از جريان استادان ارتباطات در كشور ما به صورت مشخص مديون برنامه آموزشي دكتر معتمدنژاد است.
آشنا با بيان اين كه دكتر معتمدنژاد داراي برنامه اجتماعي بود، گفت: اين استاد يك كنشگر اجتماعي بسيار فعال بود و هيچ گاه با دولت قهر نكرد بلكه دولت‌ها بودند كه در تعامل با دكتر كوتاهي مي‌كردند. او در تمام جلساتي كه او را دعوت مي‌كردند با تمام تواضع شركت مي‌كرد. آنچه ما در زمينه ارتباطات از جمله مركز بررسي رسانه‌ها، مركز آموزش رسانه‌ها، نمايشگاه مطبوعات، سمينار بررسي مسائل كشور داريم، همه را مديون دكتر معتمدنژاد هستيم. او بسيار تلاش كرد تا به ما آموزش‌هاي ابتدايي اداره كلان ارتباطات اجتماعي در كشور را بياموزد.
آشنا در توضيح اين عملكرد گفت: در وهله اول بقاي دانش ارتباطات در كشور وابسته به او بود. به عبارتي، اگر پس از انحلال دانشكده‌ي رو به رشد، او قبول نمي‌كرد كار را در حد يك گروه ادامه دهد و قهر مي‌كرد، شايد ما امروز دانش ارتباطات در كشور نداشتيم. در درجه دوم ارتقاي اين دانش محصول عملكرد اوست كه تا آخر ايستاد و استاد تربيت كرد تا اين دانش ارتقا پيدا كند. اگر اين بنيه در كشور ما وجود دارد كه استادان و پژوهشگراني در مقابل مقامات بايستند، ناشي از تلاش آن مرد بزرگ است.
او ادامه داد: دكتر معتمد نژاد به ما سه چيز آموخت؛ ابتدا حقوق محور باشيم. زاويه ورود از حقوق به ارتباطات يك انتخاب آگاهانه و مسير دشوار است. وقتي به تعداد دوره‌هاي سياسي تغيير قانون داريم، يعني بايد بر قانون متمركز شد. در كشوري كه بنا به گزارش كتاب نامه هاي دكتر معتمدنژاد اولين قانون مطبوعات آن به صراحت مي‌گويد مطبوعات بايد صرفا در حد اعلام نشر به دولت اطلاع رساني كنند. بعد از گذشت بيش از 100 سال از آن قانون هنوز اين بحث وجود دارد كه آيا بايد ثبت كنند يا مجوز بگيرند، نشان مي‌دهد بحث حقوق ارتباطات در كشور بسيار مهم است. در كشوري كه رياست محترم قوه قضاييه آن كشور هنوز معتقد است رسيدگي به تخلفات مطبوعاتي را هم نمي توان به صورت صنفي واگذار كرد، نشان مي دهد كار كردن در حقوق مطبوعات در آن كشور بسيار ضروري است.
مشاور فرهنگي رئيس جمهور ادامه داد: در مرحله دوم آقاي دكتر معتمدنژاد به ما آموخت هر چيزي تاريخي دارد و تاريخ مهم است. بدون نگرش تاريخي و شناخت پيشينه پديده‌هاي قانوني، تكنولوژي و اجتماعي امكان قضاوت، سياستگذاري و تصميم گيري درباره آن وجود ندارد. اين استاد برجسته همواره به ما تذكر داد مراقب باشيد بدون مطالعه تصميم نگيريد. درس سوم مطالعات مقايسه‌اي است. دكتر به ما آموخت نه تنها در تكنولوژي نبايد چرخ را دوباره اختراع كرد بلكه در قانونگذاري، سياستگذاري و مقررات هم لازم نيست در دنيا تك باشيم و با هواي نفس، جهل و ملاحظات كوته بينانه خود درباره آينده يك ملت تصميم بگيريم. به ما آموخت در هر تصميم گرفتن يا تصميم نگرفتن دولت در مداخله انجام مطالعات مقايسه‌اي ضروري است و بايد تجربيات كشورهاي ديگر مورد توجه قرار گيرد.
آشنا تصريح كرد: فقط دو درخواست دارم. درخواست اولم از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و معاونت محترم اين است كه در بحث قانون جامع رسانه‌ها و نظام جامع رسانه‌اي به عنوان يك دانشجوي قديمي يك قدم از نظريات دكتر معتمدنژاد كوتاه نياييد و بگذاريد لايحه شما را مجلس رد كند، بگذاريد مصوبه مجلس را شوراي نگهبان رد كند، بگذاريد اختلاف مجلس و شوراي نگهبان را مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيدگي كند. شما پيشاپيش قبل از مرگ خودكشي نكنيد.
او گفت: اگر به اين مسئله رسيديد كه جامعه مطبوعات كشور به حدي از بلوغ رسيده است تا بتواند بدون افزايش كار قوه قضائيه به تخلفات خود رسيدگي كند، بگذاريد اين اتفاق بيفتد. ما تا به حال رئيس جمهور حقوقدان تجربه نكرده بوديم ولي امروز رئيس جمهور حقوقداني داريم كه من با افتخار مشاور ايشان هستم و اگر خطايي مرتكب شود به او مي‌گويم.
آشنا ادامه داد: وقتي رئيس جمهور اين كشور در مراسم افتتاحيه نمايشگاه مطبوعات اين كشور به صراحت مي‌گويد نبايد هر كاري را به قاضي و دادگاه سپرد، بايد به دنبال مسيرهاي كم‌خر‌ج‌تر و حرفه‌اي‌تر باشيم، وقتي رئيس جمهور صريحا مي‌گويد دولت به دنبال تدوين لايحه جامع نظام رسانه‌اي است تا تخلفات حرفه‌اي در اين نظام رسيدگي شود يعني او خواستار تشكيل نظام حرفه‌اي و رسيدگي به تخلفات حرفه‌اي در نظام حرفه‌اي است.
مشاور فرهنگي رئيس جمهور گفت: رئيس قوه قضاييه در پاسخ به سخنان رئيس جمهور مي گويد، تشخيص جرم با قاضي است و ارجاع آن به غيرقاضي و تحميل آن بر قاضي خلاف شرع است.
او افزود: اين دو گفته از دو موضوع مختلف حرف مي‌زنند؛ يكي از تخلف صحبت مي‌كند ديگري از جرم. يكي مي‌گويد بايد رسيدگي به اين مشكلات را به نظام صنفي ارجاع داد، ديگري مي گويد رسيدگي به جرم را بايد به قوه قضاييه ارجاع داد. متاسفانه كساني كه اطلاعات را در اختيار مي‌گذارند، دقت كافي و توجه ندارند و نمي‌توانند تخلف حرفه‌اي و جرم را از هم تمييز دهند.
حسام‌الدين آشنا در پايان گفت: به علت فقدان مطالعات مقايسه‌اي در قوه قضائيه، اين تجربه كه در بسياري از كشورهاي جهان، صنف مطبوعات و نظام رسانه‌اي به صورت خودمقررات‌گذار اداره مي‌شود، مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراين من از معاونت محترم مطبوعاتي وزارت ارشاد تقاضا مي‌كنم اين دو جلد كتاب آقاي دكتر معتمدنژاد را خدمت رياست محترم قوه قضائيه اهدا كنند.

در پایان این مراسم، کتاب «حقوق مطبوعات» با حضور اساتید، دانشجویان، اصحاب روابط عمومی دستگاه های مختلف، حسین انتظامی معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد و رویا معتمدنژاد و میهمانان حاضر رونمایی شد.
جلد دوم كتاب «حقوق مطبوعات» با عنوان فضاى عمومى مطلوب براى توسعه مطبوعات و ديگر رسانه ها، اواخر سال ١٣٩١ براى چاپ به انتشارات دفتر مطالعات و برنامه ريزى رسانه ها سپرده شد.
اما زمانى كه كتاب براى بازنگرى آخر به دست دكتر كاظم معتمدنژاد رسيد ايشان در بستر بيمارى بودند و اکنون فرزند ایشان، رؤيا معتمدنژاد، اين اثر را بازبينى و ويرايش و دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها منتشر کرده است
این كتاب مرجع، شامل يك مقدمه و ٤ فصل است كه منابع آن جداگانه در آخر هر فصل آمده است.
پروفسور کاظم معتمدنژاد روزنامه‌نگار و حقوق‌دان ایرانی بود که در اردیبهشت ۱۳۱۳ هجری شمسی در بیرجند متولد شد و پنجشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۲ در تهران دارفانی را وداع گفت.
به دلیل نقشی که وی در تدریس آکادمیک علوم ارتباطات و روزنامه نگاری در ایران داشت به «پدر علم ارتباطات ایران» شهرت یافت.
كتاب ها، مقالات علمی و يادداشت های پرشماری از ایشان در حوزه علوم ارتباطات به يادگار باقي مانده است.